Στα χρόνια της κρίσης έχει παρατηρηθεί έντονα το φαινόμενο των αποποιήσεων κληρονομιάς. Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία, το 2017 οι αποποιήσεις κληρονομιών έφθασαν τις 130.000 ενώ στο πρώτο εξάμηνο του 2018 έχουν ξεπεράσει τις 80.000.
Οι κληρονόμοι προβαίνουν στη διαδικασία της αποποίησης κληρονομίας λόγω χρεών του κληροδότη, αλλά ταυτόχρονα πολλοί φορολογούμενοι υπό το βάρος των φόρων και των υποχρεώσεων που συνοδεύουν τις περιουσίες ( ΕΝΦΙΑ , τεκμηρίων, συντήρησης περιουσίας) αποφασίζουν να μην αποδεχτούν την κληρονομιά προχωρώντας σε αποποίησή της.
Η αποποίηση αλλά και η αποδοχή από νομική άποψη, είναι μονομερής δικαιοπραξία αμετάκλητη και γίνεται στον γραμματέα του δικαστηρίου της κληρονομιάς. Το δικαστήριο της κληρονομιάς είναι πλέον το ειρηνοδικείο της τελευταίας κατοικίας του θανόντος. Πρέπει δε να επισημανθεί ότι μπορεί η αποποίηση να ακυρωθεί συνεπεία πλάνης, απάτης, απειλής.
Δικαίωμα αποποίησης έχει κάθε κληρονόμος, είτε εκ διαθήκης είτε εξ αδιαθέτου. Μόνο το Δημόσιο δεν μπορεί να αποποιηθεί την κληρονομιά, η οποία περιέρχεται σ’ αυτό και ως εκ τούτου οι περιουσίες καταλήγουν στο Ελληνικό Δημόσιο.
Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στην προθεσμία, καθότι ο κληρονόμος βάσει του νόμου πρέπει να αποποιηθεί μέσα σε προθεσμία τεσσάρων μηνών, άλλως η αποποίηση είναι άκυρη, αν γίνει δηλαδή μετά την πάροδο της ως άνω προθεσμίας. Όταν παρέλθει λοιπόν το τετράμηνο, η κληρονομία θεωρείται ότι έχει γίνει αποδεκτή. Σε περίπτωση που υπάρχει διαθήκη ο ως άνω χρόνος δεν αρχίζει πριν από τη δημοσίευση της διαθήκης.
Για την αποποίηση ακολουθείται σειρά και ειδικότερα αποποιούνται πρώτα τα τέκνα και ο /η σύζυγος. Μετά την αποποίηση αυτών ξεκινά η 4μήνη προθεσμία αποποίησης των αδελφών του θανόντος. Αν τα τέκνα έχουν παιδιά δηλαδή ο αποβιώσας είχε εγγόνια, μετά τα τέκνα, πρέπει να αποποιηθούν τα εγγόνια και μετά τα αδέρφια του.
Μεγάλη σύγχυση υφίσταται και για τη δυνατότητα αποποίησης των ανηλίκων τέκνων. Δεν είναι λίγες οι φορές που τόσοι οι ανήλικοι όσο και οι γονείς τους δεν γνωρίζουν ότι είναι κληρονόμοι και θεωρούν λανθασμένα ότι η προθεσμία αποποίησης ξεκινά με την ενηλικίωση. Η κληρονομιά που περνάει σε ανήλικο θεωρείται ότι γίνεται αποδεκτή πάντοτε με το ευεργέτημα της απογραφής (1527 ΑΚ). Τα ανήλικα τέκνα μπορούν να αποποιηθούν την κληρονομιά μετά από άδεια από το δικαστήριο με την επίκληση του λόγου που πρέπει να αποποιηθούν. Ο σημαντικότερος λόγος είναι τα χρέη της κληρονομιάς τα οποία είναι συνήθως περισσότερα από το ενεργητικό της. Τη διαδικασία την κινούν οι γονείς των τέκνων.
Εάν ο κληρονομούμενος είχε την κατοικία του στο εξωτερικό ή αν ο κληρονόμος διέμενε στο εξωτερικό, τότε η προθεσμία για την αποποίηση είναι ένα έτος. Η αποδοχή και η αποποίηση κληρονομιάς δεν μπορούν να γίνουν μερικώς, διαφορετικά είναι άκυρη.
*Η Κατερίνα Φραγκάκη είναι δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω, συνεργάτης του Δικηγορικού Γραφείου «Θ. Φραγκάκης και Συνεργάτες» και νομική σύμβουλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών. Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στο Διεθνές Εμπορικό Δίκαιο (LLM in International Commercial Law) στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου Γουστμίνστερ (University of Westminster)
